Als je denkt aan iemand die rijk is, denk je misschien al snel aan iemand die veel geld heeft en daardoor vrijwel alles kan kopen en doen wat hij of zij wil. Maar dat is natuurlijk maar één definitie van rijk zijn. Er zijn veel meer gebieden waarop je je rijk kunt voelen.

Een interessant boek hierover is De 5 soorten rijkdom van Sahil Bloom. Hij onderscheidt vijf vormen van rijkdom: rijkdom in tijd, sociale rijkdom, geestelijke rijkdom, lichamelijke rijkdom en financiële rijkdom. Het idee is dat een rijk leven niet alleen wordt bepaald door hoeveel geld je hebt, maar door de combinatie van deze verschillende vormen van rijkdom.

Kun je dus rijk zijn zonder veel geld op je rekening te hebben? Vanuit die gedachte zeker. Al betekent dat niet dat financiële rijkdom er niet toe doet.

Zelf kan ik me goed vinden in deze manier van kijken naar rijkdom. Natuurlijk is het fijn om financieel vermogen te hebben. Je hoeft je minder druk te maken over een onverwachte rekening, hebt de mogelijkheid om iemand in je omgeving te helpen en kunt bijvoorbeeld makkelijker op vakantie. Geld kan rust en vrijheid geven.

Maar wat heb je aan een enorm vermogen als je ondertussen eenzaam bent, omdat je altijd hebt gewerkt en daardoor je familie en vrienden hebt verwaarloosd? Of als je zoveel tijd hebt besteed aan het opbouwen van vermogen dat je nauwelijks tijd hebt gehad om ervan te genieten?

Zoals met zoveel dingen in het leven draait het uiteindelijk om balans.

Rijk zijn gaat niet alleen over geld

Zelf vind ik rijkdom in tijd bijvoorbeeld erg belangrijk. Tijd is tenslotte het enige wat je nooit meer terugkrijgt. En misschien nog belangrijker: je weet niet hoeveel je ervan hebt.

Natuurlijk moet ik ook gewoon werken voor mijn geld. Ik heb geen rijke ouders en heb de loterij niet gewonnen. Maar geld verdienen gaat voor mij niet boven alles.

Tegelijkertijd realiseer ik me dat ik dat inmiddels makkelijker kan zeggen dan een aantal jaar geleden. Mijn vermogen heeft een niveau bereikt waarop het niet direct een probleem is als ik bijvoorbeeld mijn baan verlies. Die vrijheid heb ik de afgelopen jaren stap voor stap opgebouwd door mijn eigen financiële keuzes, maar natuurlijk ook met een beetje geluk.

En misschien zit juist daar voor mij de interessantste betekenis van financiële rijkdom. Niet zoveel mogelijk geld hebben, maar voldoende financiële ruimte creëren om ook andere vormen van rijkdom meer plek te kunnen geven.

Kun je financieel rijk zijn zonder veel spaargeld?

Terugkomend op de oorspronkelijke vraag: kun je rijk zijn zonder veel geld op je rekening te hebben? Ook als we alleen naar het financiële aspect kijken, kan dat zeker.

Er zijn bijvoorbeeld mensen die hun huis volledig hebben afgelost en een goed pensioenvermogen hebben opgebouwd, maar relatief weinig spaargeld op hun rekening hebben staan. Hun banksaldo is misschien niet indrukwekkend, maar dat betekent niet dat ze er financieel slecht voor staan.

Als hun maandelijkse lasten laag zijn en er later voldoende pensioeninkomen binnenkomt, kan hun financiële positie juist heel sterk zijn.

Alleen naar het bedrag op een bankrekening kijken, geeft dus een beperkt beeld. Een groot deel van iemands vermogen kan ergens anders zitten, bijvoorbeeld in een woning, beleggingen of pensioen.

Is €100.000 spaargeld dan automatisch veel?

Andersom werkt het precies hetzelfde. Iemand kan €100.000 op een spaarrekening hebben staan, maar dat betekent niet automatisch dat diegene financieel alles goed voor elkaar heeft.

Stel dat iemand een zeer dure levensstijl heeft en maandelijks €10.000 nodig heeft om alle vaste lasten en andere uitgaven te betalen. Als het inkomen wegvalt, is €100.000 in theorie voldoende voor ongeveer tien maanden. Dat is natuurlijk nog steeds een flinke financiële buffer, maar het geeft een ander beeld dan wanneer iemand met hetzelfde bedrag slechts €2.500 per maand nodig heeft.

In dat tweede geval zou €100.000, zonder rekening te houden met rendement, inflatie of belasting, ongeveer veertig maanden aan uitgaven kunnen opvangen.

Hetzelfde banksaldo kan dus voor twee mensen een totaal andere betekenis hebben.

Daarom vind ik de verhouding tussen je vermogen en wat je nodig hebt interessanter dan alleen het bedrag dat je bezit.

Wanneer ben je dan financieel rijk?

Dat is een lastige vraag, omdat er volgens mij geen bedrag bestaat waarbij iedereen ineens financieel rijk is.

Voor de één voelt €100.000 als een enorm vermogen. Een ander heeft misschien een miljoen en vindt dat nog steeds niet voldoende. Dat heeft niet alleen te maken met wat iemand bezit, maar ook met uitgaven, verplichtingen, toekomstplannen en vooral met wat iemand onder financiële vrijheid verstaat.

Voor mij heeft financiële rijkdom daarom veel te maken met keuzevrijheid.

Kun je een onverwachte rekening betalen zonder daarvan in paniek te raken? Kun je een tijdje zonder inkomen als dat nodig is? Heb je de mogelijkheid om minder te werken als je dat belangrijk vindt? En kun je soms een keuze maken omdat je die wílt maken, in plaats van omdat je financieel geen andere mogelijkheid hebt?

Dat betekent niet dat je volledig financieel onafhankelijk moet zijn om jezelf financieel rijk te mogen voelen. Er zit een enorm gebied tussen iedere maand nét rondkomen en nooit meer hoeven werken.

Juist in dat gebied kan vermogen al veel verschil maken.

Twee mensen met hetzelfde vermogen kunnen totaal anders leven

Neem twee mensen die allebei een vermogen van €200.000 hebben.

De eerste persoon heeft hoge maandelijkse lasten, een grote hypotheek en een levensstijl waarvoor iedere maand veel inkomen nodig is. Een groot deel van het vermogen is bovendien nodig als reserve voor toekomstige uitgaven.

De tweede persoon heeft eveneens €200.000, maar woont relatief goedkoop, heeft weinig financiële verplichtingen en vindt een eenvoudige levensstijl prima. Misschien kan deze persoon daardoor besluiten een dag minder te gaan werken.

Op papier hebben ze hetzelfde vermogen. Toch kan de tweede persoon veel meer financiële vrijheid ervaren.

Natuurlijk kan het ook tegenzitten. Beleggingen kunnen in waarde dalen, kosten kunnen stijgen en een periode zonder inkomen kan langer duren dan verwacht. Een vermogen dat vandaag als ruim voelt, is daarom geen garantie dat je je nooit meer zorgen over geld hoeft te maken.

Maar het voorbeeld laat wel zien waarom één bedrag weinig zegt over hoe rijk iemand werkelijk is.

Wanneer is genoeg ook echt genoeg?

Daarmee kom ik bij een vraag die ik zelf eigenlijk interessanter vind dan de vraag hoeveel vermogen je nodig hebt: wanneer is genoeg genoeg?

Altijd maar doorwerken om meer geld te verdienen en een steeds groter vermogen op te bouwen, kan op een gegeven moment zijn doel voorbijschieten. Er zijn tenslotte meer dingen in het leven dan geld en werk.

Het lastige is dat er financieel bijna altijd een volgende stap mogelijk is.

Eerst wil je €10.000 spaargeld. Daarna €25.000. Vervolgens wil je €100.000 belegd hebben. En als dat is gelukt, lijkt €250.000 ineens een mooi volgend doel.

Daar hoeft op zichzelf helemaal niets mis mee te zijn. Vermogen opbouwen kan juist veel rust en mogelijkheden geven. Maar als het doel steeds automatisch opschuift, bestaat ook het risico dat het gevoel van ‘genoeg’ nooit komt.

Je kunt jezelf daarom een andere vraag stellen:

Wat wil ik niet opofferen om rijker te worden?

Als extra geld je jarenlang je avonden en weekenden kost, je verjaardagen mist of ten koste gaat van je gezondheid en relaties, is je totale rijkdom dan werkelijk toegenomen?

Misschien ben je er financieel op vooruitgegaan, maar op andere gebieden juist op achteruit.

Meer geld heeft ook een prijs

Bij vermogen denken we meestal aan wat het ons oplevert. Minder vaak denken we aan wat het heeft gekost om dat vermogen te verzamelen.

Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn. Een paar jaar hard werken om later meer vrijheid te hebben, kan een bewuste keuze zijn. Tijdelijk ergens op besparen om een financiële buffer op te bouwen kan eveneens veel rust opleveren.

Maar er is een verschil tussen bewust iets opofferen en jarenlang automatisch doorgaan.

Daar zit volgens mij een belangrijke valkuil bij het opbouwen van vermogen. Een hoger bedrag voelt meetbaar. Je kunt precies zien dat €100.000 is veranderd in €110.000. Meer vrije tijd, een goede gezondheid of een fijne avond met vrienden kun je niet zo makkelijk in een spreadsheet zetten.

Daardoor is het verleidelijk om vooral vooruitgang na te streven op het gebied dat wél eenvoudig meetbaar is: geld.

Terwijl dat uiteindelijk misschien helemaal niet het gebied is waarop je nog het meeste te winnen hebt.

Financiële rijkdom kan andere rijkdom mogelijk maken

Dat betekent voor mij overigens absoluut niet dat geld onbelangrijk is. Eerder het tegenovergestelde.

Financiële rijkdom kan juist bijdragen aan andere vormen van rijkdom.

Wie voldoende financiële ruimte heeft, kan misschien een dag minder gaan werken en daarmee tijd terugkopen. Je kunt makkelijker vrij nemen om bij iemand te zijn die je nodig heeft. Je kunt een baan verlaten die niet meer bij je past. Of besluiten om een langere reis te maken, een opleiding te volgen of tijdelijk minder inkomen te accepteren.

Geld lost natuurlijk niet alles op. Je kunt geen goede vriendschappen kopen en ook gezondheid is niet simpelweg te koop.

Maar financiële ruimte kan er wel voor zorgen dat niet iedere keuze in je leven wordt bepaald door de vraag of je de rekening aan het einde van de maand nog kunt betalen.

En dát vind ik misschien wel het mooiste aan vermogen opbouwen.

Niet het steeds groter wordende getal op een rekening of in een beleggingsportefeuille, maar de keuzes die daardoor ontstaan.

Voor wie is financiële rijkdom zonder groot banksaldo realistisch?

Niet iedereen met weinig spaargeld is automatisch financieel rijk omdat er ergens anders vermogen aanwezig is.

Als vrijwel je volledige vermogen bijvoorbeeld in je woning zit, kun je daar niet zomaar de boodschappen van betalen. En pensioenvermogen kan waardevol zijn voor later, maar is meestal niet vrij beschikbaar wanneer je vandaag onverwacht geld nodig hebt.

Een financiële buffer blijft daarom belangrijk, ook als je op papier een behoorlijk vermogen hebt.

Aan de andere kant hoeft iemand met lage lasten, voldoende inkomen, een buffer en vermogen voor later misschien helemaal geen enorm bedrag op een spaarrekening te hebben om zich financieel comfortabel te voelen.

Wat passend is, hangt af van je eigen situatie: je inkomen, vaste lasten, gezinssituatie, woning, pensioen, plannen en hoeveel onzekerheid je zelf prettig vindt.

Dus: kun je rijk zijn zonder veel geld op je rekening?

Ja. Zowel financieel als in bredere zin zegt het saldo van je bankrekening maar een deel van het verhaal.

Je kunt weinig spaargeld hebben en tegelijkertijd een afbetaalde woning, een goed pensioen en lage maandlasten hebben. Je kunt ook veel geld op je rekening hebben, maar zoveel financiële verplichtingen dat het je nauwelijks vrijheid geeft.

En vervolgens is financiële rijkdom nog maar één onderdeel van een rijk leven.

Voor mij zit de waarde van vermogen daarom niet in het bereiken van een zo hoog mogelijk bedrag. Het zit vooral in de rust en keuzevrijheid die het kan geven.

Misschien ben je uiteindelijk niet rijk wanneer je zoveel mogelijk geld hebt, maar wanneer je genoeg hebt om steeds vaker zelf te bepalen wat je met je tijd en je leven doet.